Өргөх байгууламж эзэмшигч байгууллагын үүрэг, хариуцлага

2026.10.30

Өргөх байгууламжийн аюулгүй ажиллагааг хангах нь эзэмшигч байгууллагын үндсэн үүрэг

Үйлдвэрлэл, уул уурхай, барилга болон бусад салбарт ашиглагдаж буй өргөх байгууламжийн аюулгүй ажиллагаа нь зөвхөн тоног төхөөрөмжийн техникийн бүрэн бүтэн байдлаас хамаардаггүй. Түүнийг эзэмшигч, ашиглагч байгууллагын зохион байгуулалт, техникийн хяналт, засвар үйлчилгээ, ажилтнуудын мэргэжлийн ур чадвар, аюулгүй ажиллагааны дүрмийн хэрэгжилтээс шууд хамаардаг. Монгол Улсын “Ачаа өргөх краныг төхөөрөмжлөх, аюулгүй ашиглах дүрэм”-ийн 8.4.2 дахь заалтын дагуу кран эзэмшигч болон ашиглагч байгууллага нь өргөх байгууламж, краны зам, ачаа оосорлох хэрэгсэл, ээлжийн тоноглолын бүрэн бүтэн байдлыг хангах, техникийн үзлэг, засвар үйлчилгээ, магадлалыг зохион байгуулах үүрэгтэй.

Эзэмшигч байгууллагын 10 үндсэн үүрэг хариуцлага

1. Аюулгүй ажиллагаа хариуцсан ажилтнуудыг томилох

Өргөх байгууламж эзэмшигч байгууллага нь краны аюулгүй ашиглалтыг хангах зорилгоор холбогдох шаардлагыг хангасан инженер техникийн ажилтнуудыг байгууллагын тушаалаар албан ёсоор томилон ажиллуулах үүрэгтэй:

Краны аюулгүй ашиглалтад хяналт тавих инженер техникийн ажилтан (ИТА)
Краны бүрэн бүтэн байдлыг хариуцсан механик болон цахилгааны инженер
Кранаар ачаа шилжүүлэх үеийн аюулгүй ажиллагаа хариуцсан ажилтан
Мэргэжлийн үнэмлэхтэй краны оператор (машинч), ачаа оосорлогч, дохиочин
Засвар үйлчилгээний механик, цахилгаанчин болон бусад мэргэшсэн ажилтнууд

2. Техникийн магадлалыг тогтоосон хугацаанд хийлгэх

Дүрмийн 8.3.2 дахь заалтын дагуу ашиглалтад байгаа ердийн кранд хуулийн хугацааг чанд мөрдөж мэргэжлийн байгууллагаар магадлал хийлгэнэ:

Хэсэгчилсэн техникийн магадлал: 12 сард 1-ээс доошгүй удаа.
Бүрэн техникийн магадлал: 3 жилд 1-ээс доошгүй удаа (125% статик ба 110% динамик сорилттой).
Краныг өөр байршилд шилжүүлэн угсрах, үндсэн металл хийцэд гагнуурын засвар хийх, лебедка буюу өргөх механизмыг солих үед ээлжит бус бүрэн магадлал хийлгэх.
Магадлалын үр дүн, зөвшөөрөгдсөн хугацааг краны техникийн паспортод бичилт хийлгэж баталгаажуулах.

3. Төлөвлөгөөт үзлэг, засвар үйлчилгээг зохион байгуулах

Үйлдвэрлэгчийн заавар болон ажлын горимд үндэслэн урьдчилан сэргийлэх үзлэг, үйлчилгээний графикийг мөрдүүлнэ:

Өдөр тутмын болон ээлж хүлээлцэх үеийн үзлэг шалгалт.
Өргөх ба явах механизм, тоормос, редуктор, цахилгаан хөдөлгүүрийн төлөвлөгөөт үйлчилгээ.
Ган татлага (тросс), дэгээний угсраа, барабан, дамрын элэгдлийг хэмжих.
Краны зам төмөр (рельс), тулгуур багана, дугуйн хязгаарлагчийн бэхэлгээний хяналт.

4. Краны оператор болон ажилтнуудын мэргэжлийн шаардлагыг хангах

Өргөх байгууламжийг зөвхөн зохих сургалтад хамрагдаж, шалгалт өгсөн, эрх бүхий ажилтнаар ажиллуулах ёстой. Үүнд оператор, оосорлогчдод аюулгүй ажиллагааны зааварчилгааг тогтмол өгч, мэдлэг шалгалтыг хугацаанд нь зохион байгуулж, зөвшөөрөлгүй хүнийг краны удирдлагад хүргэхгүй байх хатуу хяналт тавина.

5. Аюулгүй ажиллагааны хэрэгслийн бүрэн бүтэн байдлыг хангах

Краны даац хязгаарлагч, өргөх өндрийн хязгаарлагч, явах замын эцсийн унтраалга, тоормосны систем, ослын зогсоох улаан товч (E-Stop), дуут болон гэрлэн дохиоллын хэвийн ажиллагааг тогтмол шалгах үүрэгтэй. Хамгаалалтын төхөөрөмж гэмтэлтэй тохиолдолд кран ажиллуулахыг хатуу хориглоно.

6. Техникийн паспорт, бүртгэл, баримт бичгийг хөтлөх

Краны үйлдвэрийн паспорт, ашиглалтад хүлээн авсан акт, техникийн магадлалын дүгнэлтүүд, их болон урсгал засварын бүртгэл, эд анги механизм сольсон акт, хариуцагч нарыг томилсон тушаалуудыг бүрэн бүрдүүлж, тогтмол шинэчлэн хөтөлнө.

7. Кранаар ачаа өргөх, шилжүүлэх ажлыг аюулгүй зохион байгуулах

Ачаа өргөх үйл ажиллагаанд дараах дүрмийн заалтуудыг заавал биелүүлнэ:

Краны нэрлэсэн даацыг хэтрүүлж өргөхийг хатуу хориглоно.
Ачааны жин, хүндийн төвийг зөв тодорхойлж, шалгагдсан оосорлох хэрэгсэл сонгох.
Ачаа өргөх үеийн аюултай бүсийг тэмдэглэж, зөвшөөрөлгүй хүн нэвтрүүлэхгүй байх.
Хүн дээгүүр ачаа шилжүүлэхийг хатуу хориглох.

8. Гэмтэлтэй болон шаардлага хангахгүй краны ашиглалтыг зогсоох

Даацын төмөр хийцэд ан цав, хэв гажилт илэрсэн, тоормос найдвартай бус, ган татлага тасрах шалгуурт хүрсэн, аюулгүйн хамгаалалтууд ажиллагаагүй болсон тохиолдолд краны цахилгааныг шууд салган битүүмжилж, ашиглалтыг нэн даруй зогсооно.

9. Өргөх байгууламжийн ашиглалтын хугацаанд хяналт тавих

Үйлдвэрлэгчийн тогтоосон ашиглалтын хугацаа (норматив насжилт) дууссан тохиолдолд краны металл хийцэд мэргэжлийн оношилгоо, бат бэхийн тооцоо хийлгэж, цаашид ашиглах боломжийг тогтоон сунгуулна.

10. Аюулгүй ажиллагааны дотоод хяналтыг хэрэгжүүлэх

Техникийн магадлалын хугацаа, засварын төлөвлөгөөний биелэлт, ажилтнуудын зааварчилгаа, баримт бичгийн бүрдэл болон өмнөх шалгалтын зөрчлийг арилгасан байдалд тогтмол дотоод аудит хяналт тавина.

Эрх зүйн үндэслэл: Монгол Улсын “Ачаа өргөх краныг төхөөрөмжлөх, аюулгүй ашиглах дүрэм”

8.3 дугаар зүйл – Краны техникийн магадлал
8.4.2 дахь заалт – Кран эзэмшигч, ашиглагч байгууллагын зохион байгуулалтын үүрэг
8.4.3 дахь заалт – Аюулгүй ажиллагааны хяналт хариуцсан ажилтны шаардлага
8.4.3.1 дэх заалт – Аюулгүй ажиллагаанд хяналт тавих инженер техникийн ажилтны үүрэг

Дүгнэлт

Өргөх байгууламжийн аюулгүй ажиллагааг хангах нь зөвхөн краны оператор, засвар үйлчилгээний ажилтны үүрэг биш бөгөөд эзэмшигч болон ашиглагч байгууллагын удирдлага, зохион байгуулалтын түвшинд хэрэгжүүлэх шаардлагатай цогц үйл ажиллагаа юм. Техникийн магадлалыг хугацаанд нь хийлгэх, мэргэжлийн ажилтнаар хангах, засвар үйлчилгээг тогтмол зохион байгуулах, аюулгүй ажиллагааны хэрэгслийн бүрэн бүтэн байдлыг хянах нь үйлдвэрлэлийн ослоос урьдчилан сэргийлэх үндсэн нөхцөл болно.