Краны ажлын горим A3–A8 гэж юу вэ? Ангилал, зориулалт, зөв сонголт
2026.10.30
Краны ажлын горим (Duty Classification) нь өргөх байгууламжийн ашиглалтын эрчим, ажлын мөчлөгийн тоо, өргөх ачааны жингийн тархалт болон тооцоот ашиглалтын нөхцөлийг тодорхойлдог техникийн чухал үзүүлэлт юм. Краны ажлын горимыг ISO 4301-1, GB/T 3811 болон холбогдох стандартын дагуу ангилдаг бөгөөд A1–A8 хүртэлх үндсэн ангилалтай. Ажлын горимын ангилал өндөр байх тусам тухайн кран илүү олон ажлын мөчлөг, илүү хүнд ачааллын нөхцөлд ажиллахаар тооцоологдсон байдаг. Гэхдээ энэ нь краны өргөх даац өндөр гэсэн үг биш юм.
1. Краны ажлын горимын ангилал A3–A8
| Ажлын горим | Ашиглалтын ерөнхий шинж | Түгээмэл хэрэглээ |
|---|---|---|
| A3 | Бага эрчимтэй | Засварын цех, тоног төхөөрөмжийн үйлчилгээ |
| A4 | Багаас дунд эрчимтэй | Агуулах, ерөнхий зориулалтын өргөх ажил |
| A5 | Дунд эрчимтэй | Үйлдвэрийн цех, тогтмол ачаа шилжүүлэх ажил |
| A6 | Өндөр эрчимтэй | Үйлдвэрлэлийн давтамж ихтэй өргөх ажиллагаа |
| A7 | Маш өндөр эрчимтэй | Металлург, хүдэр боловсруулах, эрчимтэй үйлдвэрлэл |
| A8 | Онцгой өндөр эрчимтэй | Тасралтгүй шахам ажиллагаатай, өндөр давтамжийн технологийн кран |
*Тайлбар: Энэхүү хүснэгт нь ангиллын ерөнхий хэрэглээг тайлбарласан жишээ бөгөөд бодит ажлын горимыг инженерийн нарийн тооцооны үндсэн дээр тогтооно.
2. Ажлын горимыг ямар үзүүлэлтээр тодорхойлдог вэ?
Кран тооцоот ашиглалтын хугацаандаа хэдэн удаа ачаа өргөх, шилжүүлэх, буулгах ажиллагаа гүйцэтгэхийг дараах үзүүлэлтээр тооцно:
- Өдөрт гүйцэтгэх өргөх ажиллагааны тоо
- Жилд ажиллах өдрийн тоо
- Ашиглалтын тооцоот хугацаа (жишээ нь: 15–25 жил)
- Үйлдвэрлэлийн ажлын мөчлөгийн давтамж (ажлын цаг дахь мөчлөг)
Кран ашиглалтын хугацаандаа нэрлэсэн даацынхаа хэдэн хувийн ачааг ямар давтамжтай өргөхийг тодорхойлно. Жишээлбэл, 20 тонн даацтай кран байнга 3–5 тонн ачаа өргөх болон тогтмол 18–20 тонн ачаа өргөх нөхцөл нь ачааллын спектрийн хувьд эрс ялгаатай юм. Ачааллын спектр нь краны металл хийц, механизмын эд ангийн ядаргааны тооцоо болон ашиглалтын нөөцөд шийдвэрлэх нөлөө үзүүлдэг.
3. A3–A8 ажлын горимуудын онцлог
Харьцангуй бага давтамжтай, тогтмол бус өргөх ажиллагаанд тохиромжтой. Засварын цех, машин тоног төхөөрөмжийн үйлчилгээ, сэлбэг эд анги өргөх, тогтмол бус ачилт буулгалтад ашиглагдана.
Ерөнхий зориулалтын өргөх ажиллагаанд өргөн хэрэглэгддэг. Материалын агуулах, үйлдвэрийн туслах цех, ерөнхий зориулалтын ачилт буулгалт, тоног төхөөрөмжийн угсралт засварт зориулагдсан.
Үйлдвэрлэлийн тогтмол ажиллагаанд ашиглах үндсэн ангилал. Үйлдвэрлэлийн үндсэн цех, угсралтын шугам, металл хийцийн үйлдвэр, өдөрт 1 ээлжээр тогтмол давтамжтай ачаа шилжүүлэх ажилд тохиромжтой.
Өндөр давтамжтай, үйлдвэрлэлийн эрчимтэй 2-3 ээлжийн ажиллагаанд зориулагдсан. Хүнд машин үйлдвэрлэл, металл боловсруулах цех, эрчимтэй ачилт буулгалтын төмөр замын талбайд ажиллана.
Өндөр ачаалал, олон давтамжтай ажлын мөчлөг бүхий хүнд үйлдвэрлэлийн нөхцөлд зориулагдсан. Металлургийн цех, баяжуулах фабрик, хүдэр боловсруулах шугам, эрчимтэй ажиллагаатай шанагат (грейфер) болон цахилгаан соронзон кранууд багтана.
Маш олон ажлын мөчлөг, өндөр ачааллын спектр бүхий 24/7 тасралтгүй шахам ажилладаг технологийн кранууд. Металлургийн хайлуулах зуухны халуун шингэн металл цутгах шанаганы тогоруу, онцгой хүнд нөхцөлд ажиллах тусгай өргөх байгууламжууд.
4. Ижил даацтай крануудын ажлын горим яагаад өөр байдаг вэ?
Жишээлбэл, 20 тонн даацтай хоёр гүүрэн кран байлаа гэж үзье:
- Өдөрт харьцангуй цөөн өргөх ажиллагаа гүйцэтгэнэ
- Ачааны жин, ажлын мөчлөг нь дунд эрчимтэй байна
- Үйлдвэрлэлийн ерөнхий зориулалтаар ашиглана
- Хөнгөн хийцтэй, зардал багатай шийдэл
- Өдөрт 2-3 ээлжээр тасралтгүй олон удаа өргөнө
- Ачааллын давтамж болон ашиглалтын эрчим өндөр
- Хүнд үйлдвэрийн технологийн ажиллагаанд ашиглана
- Хүчитгэсэн металл хийц, хүнд даацын редуктор, тоормос
Эдгээр кран нь хоёулаа ижил 20 тонн даацтай боловч металл хийцийн ядаргааны тооцоо, дам нурууны зузаан, хөдөлгүүрийн дулааны тэсвэр, тоормос, редуктор, холхивч зэрэг үндсэн эд ангийн техникийн шаардлага эрс ялгаатай байдаг.
5. Краны ажлын горим ба механизмын ажлын горимын ялгаа
Краны нийт бүтээцийн ажлын горимыг A1–A8 ангиллаар тодорхойлдог бол түүний механизм бүрийн ажлын горимыг M1–M8 (Mechanism Class) ангиллаар тусад нь тогтоодог:
- Краны нийт ажлын горим: A5, A6, A7
- Өргөх механизмын ажлын горим: M5, M6, M7
- Явах механизмын (тэргэнцэр ба гүүр) ажлын горим: M4, M5, M6 гэх мэт
Анхаарах нь: A5 ангиллын кран заавал бүх механизм нь M5 ангилалтай байх шаардлагагүй. Механизм бүрийн ажлын горимыг тухайн механизмын бодит ажиллах хугацаа, хурд, ачааллын нөхцөлд үндэслэн тусад нь тодорхойлно.
6. Ажлын горимыг буруу сонгосноор үүсэх эрсдэл
- Металл хийцийн ядаргааны ан цав: Дам нурууны гагнаас болон холбоос хэсгүүдэд ядаргааны цууралт үүсэж, хийц эвдрэх.
- Механизмын түргэвчилсэн элэгдэл: Редукторын араа, холхивч, гүйлтийн дугуй, тоормосны наклад маш түргэн элэгдэх.
- Хөдөлгүүрийн хэт халалт: Цахилгаан хөдөлгүүр шатах, контактор болон удирдлагын тоноглол гэмтэх.
- Үйлдвэрлэлийн зогсолт: Төлөвлөгдөөгүй аваарын зогсолт үүсэж, засвар үйлчилгээний зардал огцом өсөх.
- Ашиглалтын хугацаа богиносох: 25 жил ажиллах ёстой кран 5-8 жилд ашиглалтаас гарах эрсдэлтэй.
7. Краны ажлын горимыг хэрхэн зөв сонгох вэ?
Краны ажлын горимыг үнэн зөв тодорхойлохын тулд дараах 8 үзүүлэлтийн бодит өгөгдлийг бүрдүүлэх шаардлагатай:
- Өргөх ачааны хамгийн их жин
- Ачааны жингийн тархалт (ихэнх өргөлт хэдэн тонн байх)
- Нэг цагт гүйцэтгэх өргөх ажиллагааны мөчлөгийн тоо
- Өдөрт ажиллах цаг (1 ээлж үү, 2-3 ээлж үү)
- Жилд ажиллах ажлын өдрийн тоо
- Краны тооцоот ашиглалтын хугацаа (жилээр)
- Үйлдвэрлэлийн технологийн онцлог (халуун, тоос, хүчил гэх мэт)
- Ачаа өргөх болон шилжүүлэх хөдөлгөөний давтамж, зай
- ISO 4301-1 – Краны ажлын горимын ерөнхий ангилал
- ISO 4301-2 – Хөдөлгөөнт краны ажлын горимын ангилал
- ISO 4301-5 – Гүүрэн болон вандан краны ажлын горимын ангилал
- GB/T 3811 – Краны зураг төсөл боловсруулах ерөнхий шаардлага
- GB/T 20863.1 – Краны ангиллын ерөнхий шаардлага
Дүгнэлт
Краны ажлын горим A3–A8 нь тоног төхөөрөмжийн өргөх даацыг бус, ашиглалтын эрчим, нийт ажлын мөчлөг болон ачааллын нөхцөлийг илэрхийлдэг техникийн гол ангилал юм. Ижил даацтай кранууд өөр өөр ажлын горимтой байж болох бөгөөд зөв сонголт нь металл хийц, механизмын найдвартай ажиллагаа, ашиглалтын хугацаа болон үйлдвэрлэлийн бүтээмжид шууд нөлөөлнө. Краныг зөвхөн даацаар нь бус, бодит ашиглалтын нөхцөлд тохирсон ажлын горимоор сонгох шаардлагатай.